Vrnjačka Banja se nalazi u centralnom delu Srbije, oko 200km južno od Beograda, u planinskom zaleđu Goča (1147m), na nadmorskoj visini od 230m.

Teritorija Vrnjačke Banje pružala je idealne uslove za naseljavanje od praistorije do danas. Najstariji tragovi naseljavanja u ovoj oblasti potiču iz perioda od 3800. do 3100. godine pre nove ere. Tako je Topla mineralna voda bila poznata još upraistorij, a korišćena je za piće i kupanje i u rimskom periodu o čemu svedoči Rimski izvor i nalaz novca iz perioda od I do IV veka. Predanje kaže da su i Turci koristili ove vode, a njihovim odlaskom meštani su zatrpavali lekovite izvore bojeći se novog kuluka.

Prvu analizu vrnjačke mineralne vode uradio je Baron Herder koga je 1835. godine knez Miloš Obrenović pozvao da utvrdi rudno bogatstvo Srbije i ispita mineralne vode.

U novije vreme istorijat Tople vode vezuje se za izlečenje bolesnog konja vladike Janje, prijatelja vrnjačkog paroha Hadži Jeftimija Popovića, koji je očistio izvor i postavio lupnju. Vladika je već sledeće godine naručio da mu se izdubi kada na jednom od izvora i sagradio je prvi banjski objekat za smeštaj posetilaca, tzv. vladičinu kuću.

14. jula 1868. godine je formirano "Osnovatelno fundatorsko društvo kiselovruće vode u Vrnjcima" koje je izvršilo primitivnu kaptažu, postavilo česme za piće tople i hladne vode, izgradilo drvenu auz u kom se moglo kupati 35 ljudi, a već sledeće godine je otvorena prva zvanična turistička sezona.

Banja je proglašena državnom 1883. godine kada i dobiva prvo kupatilo od čvrstog materijala. Nešto kasnije, posle kaptaže na centralnim izvorom 1924. godine, izgrađeno je savremeno Termomineralno kupatilo 1930. godine. Od 1932. do 1937. radi dobivanja nove količine vode vršena su dubinska bušenja.

Za izvor Snežnik se znalo još u XIX veku, ali je počeo da se koristi 1916. godine, kada je na zainteresovanost austrougarskih oficira izvorište očišćeno, a na izvor postavljena lula. Posle Prvog svetskog rata ova voda je počela da se upotrebljava za lečenje. Zahvalna za izlečenja učiteljica Darinka Čavdarević Telebaković 1920. je uredila izvor i podigla česmu. Povećane potrebe za vodom uslovile su rekaptažu, kada su postavljene bivete sa drvenim nadstrešnicama.

Voda izvora Slatina je evidentirana tek u XIX veku, a kaptirana je 1923. godine, kada je na izvorištu postavljena lula. Rekaptaža i gradnja paviljona nad izvorištem izvedena je 1937. godine.

Analizu stanja i razvoja Banje napravio je austrijski inženjer Franc Vinter koji je u Vrnjce stigao 1890. godine. Potom je stručna komisija, čiji je on bio član, 1891. dala okvirni predlog razvoja Banje, dok je 1896. nova državna komisija donela konačan regulacioni plan. Krajem XIX veka izgrađen je prvi vodovod zdrave pijaće vode sa Goča, sagrađena je prva staklena bašta, otvorene su prve apoteke, čitaonica i bazar. Tih godina formiranjem parkova Banja dobiva svoj prepoznatljiv lik. Generacije vrhunskih cvećara ugradile su svoju umešnost i iskustvo u građenje raskošnih rundela francuskog baroknog stila, dajući im visoki evropski nivo. Ovakve ambijentalne vrednosti omogućavale su Vrnjačkoj Banji autentičnost, koja je obojena duhovnošću i mirom činila da Banja predstavlja mondensko mesto sve do Drugog svetskog rata.

Jelena Borović Dimić